การทำหมันสัตว์เพศผู้ (Neuter)
การทำหมันสัตว์เพศผู้ (Neuter)
การทำหมันสัตว์เพศผู้ (Neuter) โดยทั่วไปทำเพื่อควบคุมประชากรหรือลดพฤติกรรมอันไม่พึงประสงค์ สามารถทำได้สองแบบ คือแบบฉีดยา (ไม่เป็นที่นิยมเนื่องจากอาจไม่ได้ผล และมีผลข้างเคียงรุนแรง) และแบบผ่าตัดนำอัณฑะออก (Gonadectomy) ซึ่งเป็นที่นิยมแพร่หลายกว่า ส่วนบางกรณีอาจเพื่อร่วมการรักษาหรือป้องกันโรคบางชนิด เช่น - ภาวะทองแดง (Cryptorchidism) - อัณฑะฝ่อหรือไม่เจริญ (Testicular hypoplasia) - อัณฑะหรือท่ออสุจิอักเสบ (Orchitis/Epididymitis) - เกิดบาดแผลรุนแรงที่อัณฑะ (Severe testicular trauma) - เนื้องอกของอัณฑะ (Testicular neoplasia) - อัณฑะบิด (Testicular torsion) - ภาวะไส้เลื่อน (Perineal hernia) - นิ่วในท่อปัสสาวะ (Urethral calculi) - โรคของต่อมลูกหมาก (Prostatic dieases) - เนื้องอกข้างก้น (Perianal adenoma) อาการ โดยทั่วไปสัตว์ที่เข้ารับการผ่าตัดทำหมัน จะเป็นสัตว์สุขภาพดี แต่หากเป็นโรคที่เกี่ยวกับ อัณฑะ และท่อนำอสุจิ เช่น - ภาวะทองแดง (Cryptorchidism) และเป็นเนื้องอกในช่องท้อง อาจมีอาการ คลื่นไส้ ปอดท้อง อาเจียน ซึม เบื่ออาหาร ขนร่วง มีความดึงดูดต่อเพศเดียวกัน (เพศผู้) - อัณฑะฝ่อหรือไม่เจริญ (Testicular hypoplasia) อาจมีอาการ ขนร่วง มีความดึงดูดต่อเพศเดียวกัน (เพศผู้) เต้านมขยาย - อัณฑะหรือท่ออสุจิอักเสบ (Orchitis/ Epididymitis) อาจมีอาการ บวม เจ็บอัณฑะ ซึม อ่อนแรง มีไข้ และเบื่ออาหาร - เกิดบาดแผลรุนแรงที่อัณฑะ (Severe testicular trauma) อาจมีอาการ เลือดออก เจ็บ อัณฑะ บวม เปลี่ยน สี และช็อค - เนื้องอกของอัณฑะ (Testicular neoplasia) อาจมีอาการ อัณฑะโตข้างใดข้างนึงหรือ ทั้งสองข้าง ขนร่วง เจ็บ มีความดึงดูดต่อเพศเดียวกัน (เพศผู้) เต้านมขยาย ตัวอย่างเนื้องอก เช่น · interstitial cell (Leydig) tumor · Sertoli (sustentacular) cell tumors · Seminomas - อัณฑะบิด (Testicular torsion) อาจมีอาการ เจ็บปวดเฉียบพลัน อัณฑะบวม ซึม - ภาวะไส้เลื่อน (Perineal hernia) อาจมีอาการ เกิดก้อนบวมข้างก้น ท้องผูก ขับถ่ายอุจจาระและปัสสาวะลำบาก - นิ่วในท่อปัสสาวะ (Urethral calculi) อาจมีอาการ ปัสสาวะลำบากหรือไม่ได้เลย ซึม ไม่กินอาหาร ปัสสาวะเปลี่ยนสี และปวดท้อง - โรคของต่อมลูกหมาก (Prostatic dieases) อาจมีอาการ ท้องผูก อุจจารและปัสสาวะลำบาก ปวดท้อง และปัสสาวะเปลี่ยนสี - เนื้องอกข้างก้น (Perianal adenoma) อาจมีอาการ อึมีเลือดปน ระคายเคืองรอบรูก้น มีก้อนบวมข้างรูก้น
การวินิจฉัย ในกรณีที่สัตว์สุขภาพดี อาจใช้การตรวจเลือดพื้นฐาน เช่น การตรวจความสมบูรณ์ของเลือด หากมีความผิดปกติที่ อัณฑะหรือท่ออสุจิ อาจต้องใช้การตรวจมากขึ้น แตกต่างกันไปตามแต่ละโรคเช่น - ตรวจค่าความสมบูรณ์ของเลือด - ตรวจค่าเคมีในเลือด - ตรวจปัสสาวะ รวมถึงการเพาะเชื้อทดสอบความไวต่อยาต้านจุลชีพ - Ultrasound - ถ่ายภาพรังสี (X-ray) - ส่งตรวจชิ้นเนื้อ การรักษา การผ่าตัดทำหมันสุนัขเพศผู้โดยทั่วไป มี 2 เทคนิค คือ แบบ open และ closed technique สามารถเลือกใช้ได้ทั้งคู่ขึ้นกับสัตวแพทย์ผู้ผ่าตัด แต่หากเส้น spermatic cord ภายในมีขนาดใหญ่กว่า 1 ซ.ม. ควรใช้ open technique เนื่องจากสามารถผูกได้แน่นหนากว่า โดยจะกรีดเปิดแผลอยู่บริเวณ แนวกลางตัว เหนือถุงอัณฑะ แต่ในกรณีที่สุนัขอายุน้อย อาจใช้การเปิดผ่าที่อัณฑะเนื่องจากอัณฑะยังเล็กและมักลื่นหลุดเข้าไปที่บริเวณขาหนีบ ในแมวมักกรีดเปิดทีบริเวณอัณฑะ โดยกรีดเป็นแผลแนวตั้ง 2 รอย ตามอัณฑะแต่ละฝั่ง หรือ กรีดตรงกลางระหว่างอัณฑะแผลเดียว และไม่เย็บปิดแผล นอกจากนี้ยังมีวิธีการผ่าตัดทำหมันแบบไม่ผ่าเอาอัณฑะออก คือการตัดท่อนำอสุจิ (Vasectomy) โดยการเปิดผ่านหน้าท้องช่วงท้าย แต่การทำหมันแบบนี้จะไม่ลดพฤติกรรมอันไม่ถึงประสงค์ และไม่ลดโอกาสเกิดโรคที่อาจเกิดจากฮอร์โมนเพศ การทำหมันในกรณีเป็นทองแดง หากพบอัณฑะอยู่นอกช่องท้อง แต่ไม่ลงถุงหุ้มอัณฑะ สามารถใช้วิธีการผ่าตัดเหมือนปกติได้ หรือกรีดเปิดผ่าจากผิวหนังเหนืออัณฑะข้างนั้นโดยตรง แต่ถ้าหากไม่พบอัณฑะเลย อาจหมายถึงอัณฑะค้างอยู่ในช่องท้อง การผ่าตัดจะเป็นการกรีดเปิดผ่าผ่านหน้าท้อง โดยอัณฑะข้างที่เป็นทองแดงมักจะมีขนาดเล็กกว่าข้างปกติ การดูแลหลังผ่าตัด - การกักบริเวณ ไม่ให้วิ่ง กระโดด หรือ เล่นอย่างหนักหน่วง เป็นเวลา 2 สัปดาห์หลังผ่าตัด - ป้อนยาที่สัตวแพทย์จ่ายให้ - ใส่อุปกรณ์ป้องกันการเลียแผลไว้เสมอ เช่น เสื้อกันเลีย ปลอกคอกันเลีย (Elizabeth collar) - ประคบเย็นที่บริเวณแผลหลังผ่าตัด (กรณีแผลบวม มีรอยช้ำ) - ในแมวควรเปลี่ยนทรายแมวเป็นแบบกระดาษอัดหรือฉีก 3-7 วันหลังผ่าตัด
ภาวะแทรกซ้อน ในสุนัข - แผลผ่าตัดติดเชื้อ - เลือดซึมออกจากแผลผ่าตัด - รอยช้ำที่บริเวณรอบแผลผ่าตัด และถุงหุ้มอัณฑะ - บวม บริเวณรอบแผลผ่าตัด และถุงหุ้มอัณฑะ - ก้อนเลือดคั่งที่บริเวณถุงหุ้มอัณฑะ (Scrotal hematoma) ซึ่งหากเป็นรุนแรงอาจถึงขั้นต้องผ่าตัดเอาถุงหุ้มอัณฑะออก - ในสุนัขพันธุ์ Grey hound อาจพบเลือดออกหลังผ่าตัด 36-48 ชั่วโมงได้ (26%) ทั้งในการทำหมันเพศผู้ และเมีย โดยมักพบเลือดออกใต้ผิวหนัง เป็นรอยช้ำ ในแมว - ท่ออสุจิอักเสบ - ก้อนเลือดคั่งที่บริเวณถุงหุ้มอัณฑะ (Scrotal hematoma) - ฝีที่ถุงหุ้มอัณฑะ - อวัยวะเพศแข็งตัวตลอดแม้ไม่ได้กระตุ้น (priapism) ซึ่งอาจต้องผ่าตัดแก้ไขในบางราย - เลือดออกจากถุงหุ้มอัณฑะ กรณีที่ปมห้ามเลือดเกิดการคลายตัว ซึ่งหากเลือดออกมาและไม่หยุดอาจต้องผ่าตัดแก้ไข การพยากรณ์โรค ในรายที่สุขภาพดีการพยากรณ์โรคถือว่าดีมาก แต่ในรายที่ผ่าตัดทำหมันเพื่อรักษาโรคอื่น การพยากรณ์โรคจะขึ้นกับโรคนั้นๆ สำหรับสุนัขที่ทำการผ่าตัดทำหมัน จะไม่ปล่อยอสุจิออกมา เมื่อผ่านไปอย่างน้อย 5 วันหลังผ่าตัดเอาอัณฑะออก แต่ในกรณีตัดเพียงท่อนำอสุจิ อาจพบอสุจิได้ถึง 21 วันหลังผ่าตัด แต่ปริมาณอสุจิจะค่อยๆลดลงไปตามเวลา ในแมวยังไม่มีการศึกษา ระยะเวลาที่อสุจิคงเหลือในกรณีผ่าตัดเอาอัณฑะออก แต่ในการผ่าตัดเพียงท่อนำอสุจิอาจพบอสุจิได้ถึง 49 วันหลังผ่า โดยทั่วไปจะแนะนำให้แยกสัตว์เพศผู้ที่พึ่งทำหมันออกจากสัตว์เพศเมียที่เป็นสัดเป็นระยะเวลาอย่างน้อย 10-14 วัน เรียบเรียงโดย น.สพ. พิทวัส ตันสกุล อ.น.สพ. วรรณสิทธิ์ จันทรวงศ์ อว.สพ. ศัลยศาสตร์ "ธนาคารเลือด ดมยาสลบและผ่าตัดโดยสัตวแพทย์เฉพาะทาง" ศูนย์ศัลยกรรมสัตว์เลี้ยงกรุงเทพตะวันออก โรงพยาบาลสัตว์ปาริชาต สุวินทวงศ์ #ธนาคารเลือดสุนัข #ธนาคารเลือดแมว #ธนาคารเลือด #ดมยาสลบ#วิสัญญี #ศัลยกรรม #ศัลยกรรมครบวงจร #ผ่าตัด #สัตวแพทย์เฉพาะทาง#โรงพยาบาลสัตว์ #โรงพยาบาลสัตว์ปาริชาต #สัตวแพทย์ผู้เชี่ยวชาญฯ#สุวรรณภูมิ #มีนบุรี #หนองจอก #ลาดกระบัง #ฉะเชิงเทรา #ชลบุรี#นครนายก #ปราจีนบุรี #สระแก้ว เปิดให้บริการทุกวัน-เวลา 09:00-20:00 น. ตั้งอยู่ : 91 ถนน คุ้มเกล้า แขวง แสนแสบ เขต มีนบุรี กรุงเทพมหานคร 10510 สอบถามข้อมูลเพิ่มเติม โทร 02-557-6608, 080-499-3265 Website: http://www.psahospital.com Line: parichartsah Instagram: parichartsah GPS : 13.785278, 100.781278
